Anayasa Mahkemesi (AYM), Türkiye’deki yerel yönetimlerin idari yapısını doğrudan etkileyecek önemli bir karara imza attı. Mahkeme, nüfusu 2 binin altına düşen belediyelerin köy statüsüne dönüştürülmesini öngören yasal düzenlemeyi Anayasa’ya uygun bularak iptal talebini reddetti. Bu kararla birlikte, belirlenen nüfus kriterini taşımayan belediyelerin tüzel kişilikleri sona ererek köye dönüştürülmesinin önü açılmış oldu.
Karar, özellikle kırsal bölgelerdeki küçük belediyelerin geleceği üzerinde ciddi etkilere sahip olacak. İçişleri Bakanlığı’nın Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerini esas alarak yapacağı değerlendirmeler sonucunda, nüfusu 2 binin altına inen belediyeler idari olarak yeniden yapılandırılacak.
Yasal Zemin ve İtiraz Süreci
Söz konusu düzenleme, 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 2. maddesinde yer alıyordu. Ancak bu madde, 15/5/2020 tarihli ve 7243 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 124. maddesiyle değişikliğe uğradı. Yeni düzenlemeye göre:
- “Nüfusu, ADNKS sonuçlarına göre 2 binin altına düşen belediyelerin tüzel kişiliği, İçişleri Bakanlığının teklifi üzerine müşterek kararnameyle kaldırılarak köye dönüştürülür.“
- “Bu köyler, o ilçenin merkez bucağına bağlanır.“
- “Bu fıkra kapsamında tüzel kişiliği kaldırılan belediyelere ait taşınırlar ve taşınmazlar ile hak, alacak ve borçlar, ilgili köy tüzel kişiliğine veya bağlı olduğu ilçenin belediyesine devredilir.“
Ana muhalefet partisi Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), bu düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi’ne başvurarak iptalini talep etmişti.
Muhalefetin Temel İtiraz Gerekçeleri Nelerdi?
CHP, yasal düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olduğunu savunurken başlıca şu gerekçeleri öne sürdü:
- Hukuk Devleti İlkesine Aykırılık: Yerel yönetimlerin kendilerine özgü yapılarının göz ardı edildiği.
- Yerel Yönetim Özerkliğinin İhlali: Belediyelerin özerk yapısına müdahale edildiği.
- Seçme ve Seçilme Hakkının İhlali: Vatandaşların yerel yönetimlerde temsil edilme hakkının kısıtlandığı.
- Siyasi Hayata Katılma Hakkının Engellenmesi: Bölge halkının yerel yönetimler aracılığıyla siyasi hayata katılımının önlendiği.
- Hukuki Belirsizlik ve Orantısızlık İlkesine Aykırılık: Düzenlemenin belirsizlik içerdiği ve uygulanacak tedbirlerin orantısız olduğu.
- Sosyal Devlet İlkesine Aykırılık: Küçük yerleşim birimlerinde yaşayan vatandaşların kamu hizmetlerine erişiminde sorunlar yaratabileceği.
Anayasa Mahkemesi’nin Kararı ve Gerekçesi
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, yaptığı incelemelerde, itiraz konusu kuralın Anayasa’nın 2. (Hukuk Devleti), 7. (Yasama Yetkisinin Devredilmezliği) ve 127. (Yerel Yönetimler) maddelerine aykırı olmadığına karar vererek iptal talebini oybirliğiyle reddetti.
Mahkeme, kararında özetle şu gerekçelere yer verdi:
- Belediye kurma yetkisinin yasama organının takdirinde olduğu ve bu takdir yetkisinin, belediyelerin kuruluş ve kaldırılma şartlarını belirlemeyi de kapsadığı.
- Nüfusu azalan belediyelerin, kamu hizmetlerinin daha etkin ve verimli sunulabilmesi amacıyla köy statüsüne dönüştürülmesinin, idari yapılanmada bir tercihten ibaret olduğu.
- Bu düzenlemenin, kamu hizmetlerinin yürütülmesinde etkinlik ve verimlilik sağlanması amacını taşıdığı ve bu haliyle Anayasa’ya aykırı bir yönünün bulunmadığı.
Bu Kararın İdari Yapı Üzerindeki Etkileri Ne Olacak?
AYM’nin kararıyla birlikte, nüfusu 2 binin altında kalan belediyeler için dönüşüm süreci başlayacak. İçişleri Bakanlığı tarafından ADNKS verileri doğrultusunda yapılacak tespitlerin ardından, ilgili belediyelerin tüzel kişilikleri kaldırılarak köye dönüştürülecek. Bu durum, yerel yönetimlerin sayısında bir azalmaya ve idari haritalarda değişikliklere yol açabilir. Dönüşen belediyelerin taşınır ve taşınmaz malları, hak ve borçları ise ilgili köy tüzel kişiliğine veya bağlı olduğu ilçenin belediyesine devredilecek.
Bu yasal düzenleme ve AYM kararı, Türkiye’deki küçük yerleşim birimlerinin idari ve sosyal yapısında önemli bir dönüşümün habercisi olarak değerlendirilmektedir.
AYM onayladı: Nüfusu 2 binin altına düşen belediyeler köy olacak mı?
Evet, Anayasa Mahkemesi’nin aldığı kararla birlikte nüfusu 2 binin altına düşen belediyeler köy statüsüne dönüştürülecek. Mahkeme, bu düzenlemeyi öngören yasa maddesinin Anayasa’ya uygun olduğuna hükmetmiştir.
