Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı okullarda görev yapan okul müdürlerine, öğretmenler ve diğer okul personelinin disiplin soruşturmalarında “muhakkik” olarak görevlendirilmesi uygulaması, eğitim camiasında önemli tartışmalara yol açıyor. Bu uygulamanın, hem hukuki açıdan çelişkiler barındırması hem de idari işleyişte aksaklıklara neden olması nedeniyle yeniden değerlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Eğitim sendikaları ve hukukçular tarafından dile getirilen eleştiriler, okul müdürlerinin mevcut görev tanımları, hukuki yeterlilikleri ve disiplin amiri pozisyonları göz önüne alındığında, muhakkiklik görevinin taşıdığı risklere dikkat çekiyor.
Okul Müdürlerinin Muhakkiklik Görevindeki Temel Çelişkiler Nelerdir?
Okul müdürlerinin muhakkik olarak atanması, özellikle aşağıdaki başlıklarda ciddi soru işaretleri yaratmaktadır:
- Çıkar Çatışması ve Tarafsızlık İlkesi: Okul müdürleri, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve Milli Eğitim Bakanlığı Disiplin Amirleri Yönetmeliği gereğince okuldaki tüm personelin doğrudan disiplin amiridir. Bir disiplin amirinin, kendi emrinde çalışan personel hakkında başlatılan bir soruşturmada tarafsız bir muhakkik rolü üstlenmesi, hukukun temel ilkelerinden olan tarafsızlık ve bağımsızlık ilkesiyle çelişmektedir. Muhakkikin görevi, somut olayı tüm yönleriyle objektif bir şekilde araştırıp raporlamak iken, disiplin amirinin doğrudan müdahil olması süreci şaibeli hale getirebilir.
- Hukuki Bilgi ve Deneyim Eksikliği: Muhakkiklik görevi, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ve Devlet Memurları Kanunu (DMK) başta olmak üzere ilgili mevzuata hâkimiyet, delil toplama, tanık dinleme, tutanak tutma ve raporlama gibi özel hukuki bilgi ve deneyim gerektirir. Okul müdürleri, pedagojik ve idari yeterlilikleri yüksek eğitimciler olsalar da, bir hukukçu veya soruşturma uzmanı gibi derinlemesine hukuki bilgiye sahip olmaları beklenemez. Bu durum, soruşturmaların usulüne uygun yürütülmesinde hatalara yol açabilir ve adil yargılanma hakkını zedeleyebilir.
- İdari Yükün Artması: Okul müdürlerinin zaten yoğun bir idari ve eğitim-öğretim yükü bulunmaktadır. Okulun genel işleyişi, personel yönetimi, öğrenci sorunları, veli ilişkileri ve müfredat takibi gibi sayısız sorumluluğun üzerine bir de karmaşık ve zaman alıcı disiplin soruşturmaları eklenmesi, müdürlerin asli görevlerini aksatmasına neden olmaktadır. Bu durum, hem soruşturmanın kalitesini düşürebilir hem de okul yönetiminin verimliliğini olumsuz etkileyebilir.
- Objektiflik Algısının Zedelenmesi: Soruşturulan öğretmen veya personelin gözünde, kendi disiplin amiri olan müdür tarafından yürütülen bir soruşturmanın ne kadar objektif olacağı konusunda şüpheler oluşması kaçınılmazdır. Bu durum, personelin adalet duygusunu zedeleyebilir, kurumsal güveni sarsabilir ve idari yargıya taşınan dava süreçlerinin artmasına zemin hazırlayabilir.
Soruşturma Süreçlerinde Adalet ve Hukukun Üstünlüğü Neden Önemlidir?
Disiplin soruşturmalarının amacı, idari işleyişin düzenini sağlamak, haksız uygulamaları önlemek ve sorumluları tespit etmektir. Bu sürecin şeffaf, tarafsız ve hukuka uygun bir şekilde yürütülmesi, kamu hizmetlerinin aksamadan devamı ve personel haklarının korunması açısından hayati öneme sahiptir. Profesyonelce yürütülmeyen soruşturmalar, hem idareyi hem de personeli mağdur edebilir.
Çözüm Önerileri: Uzmanlaşmış Bir Yaklaşım Nasıl Sağlanır?
Uzmanlar, muhakkiklik görevinin, okul müdürleri yerine aşağıdaki gibi daha profesyonel ve tarafsız bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini belirtmektedir:
- Soruşturmaların, MEB bünyesindeki hukuki birimler veya özel olarak görevlendirilmiş, hukuki eğitim almış personel tarafından yürütülmesi.
- Disiplin soruşturmaları için ayrı bir “Soruşturma Komisyonu” veya “Muhakkik Havuzu” oluşturularak, görevlendirmelerin bu havuzdan, ilgili personelin doğrudan disiplin amiri olmayan kişiler arasından yapılması.
- Müdürlerin yalnızca ilk elden bilgi toplama ve durumu üst makamlara bildirme görevini yerine getirmesi, soruşturma aşamasının ise yetkin başka birimlere bırakılması.
Bu tür düzenlemeler, hem disiplin soruşturmalarının hukuka uygunluğunu ve tarafsızlığını artıracak hem de okul müdürlerinin asli görevlerine odaklanmasını sağlayacaktır. Eğitim camiasının adalet ve güven ortamında faaliyet göstermesi için bu uygulamanın gözden geçirilmesi elzemdir.
