Türk dünyasının dil mirasının küresel bütünleşme sürecindeki yeri, karşılaştığı sorunlar ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri, Ankara’da düzenlenen “Küresel Bütünleşme Sürecinde Türk Dillerinin Gelişimi: Sorunlar ve Çözümler 3. Uluslararası Bilgi Şöleni”nde masaya yatırıldı. Türk Dünyası Parlamenterler Birliği (TDPA), Gazi Üniversitesi ve Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi iş birliğiyle 28-29 Kasım 2023 tarihlerinde gerçekleşen bu önemli etkinlik, Türk dillerinin dijital çağda ve küreselleşen dünyada varlığını güçlü bir şekilde sürdürebilmesi için ortak stratejiler geliştirme çağrısına sahne oldu.
Bilgi şöleni, Türk dillerinin sadece kültürel bir miras değil, aynı zamanda bilgi toplumu ve entelektüel üretim için vazgeçilmez birer araç olduğu vurgusuyla açıldı. Katılımcılar, hızla değişen dünyada dillerin yok olma tehdidi altında olduğuna dikkat çekerek, Türk dillerinin bu akıbetten korunması ve geliştirilmesi için acil eylem planlarının gerekliliğini dile getirdiler.
Küresel Çağın Dilleri: Türk Dillerinin Konumu
Bilgi şöleninin temelini, Türk dillerinin küresel rekabet ortamında nerede durduğu sorusu oluşturdu. TDPA Başkanı Prof. Dr. Recep Şentürk, açılış konuşmasında, küreselleşmenin getirdiği teknolojik gelişmeler ve dijital dönüşümün diller üzerindeki etkilerine odaklandı. Şentürk, günümüzde her iki haftada bir dilin yok olduğu gerçeğinin altını çizerek, Türk dillerinin bilgi ve düşünce üretimine katkı sağlayarak ancak varlıklarını sürdürebileceklerini belirtti. Ortak bir Türk dili alfabesi, müşterek bir sözlük ve ortak bir dijital platform oluşturmanın bu süreçteki kritik adımlar olduğunu vurguladı.
Tehditler ve Varlık Mücadelesi
Konuşmacılar, Türk dillerinin karşılaştığı başlıca tehditleri şöyle sıraladı:
- Küreselleşme ve Dijitalleşme: Büyük küresel dillerin egemenliği altında, yerel dillerin marjinalleşmesi riski.
- Dil Kaybı: Özellikle genç nesiller arasında anadil kullanımının azalması ve kültürel bağların zayıflaması.
- Bilim Dili Olma Zorluğu: Bilim, teknoloji ve uluslararası ilişkilerde İngilizce gibi dillerin baskınlığı nedeniyle Türk dillerinin bilim ve yüksek öğrenimdeki kullanım alanının daralması.
Gazi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, dilin bir milletin varlık sebebi ve kimliğinin en temel unsuru olduğunu belirterek, Türk dillerinin küresel diller karşısında korunması için “ortak bir dil politikasına” ihtiyaç duyulduğunu dile getirdi. Arıcan, Türk devletleri ve üniversiteleri arasında işbirliğinin artırılmasının bu politikaların başarıya ulaşmasında kilit rol oynayacağını ifade etti.
Çözüm Önerileri: Ortak Dil Politikasına Doğru
Bilgi şöleni boyunca ortaya konulan çözüm önerileri, Türk dillerinin geleceğini şekillendirecek stratejileri işaret etti:
- Ortak Alfabe ve Sözlük: Tüm Türk dillerini kapsayacak tek bir alfabe veya uyumlu alfabelerin ve ortak bir sözlüğün oluşturulması.
- Dijital Platformlar: Türk dillerinde zengin içerik üreten ve bu içeriklere kolay erişim sağlayan dijital platformların geliştirilmesi.
- Eğitim ve Öğretim: Okul öncesinden yükseköğretime kadar tüm eğitim kademelerinde Türk dillerinin aktif kullanımının teşvik edilmesi, müfredatlara entegrasyonu.
- Bilim ve Sanat Dili Olarak Gelişim: Türk dillerinin bilimsel yayınlarda, sanatsal üretimlerde ve edebiyatta daha fazla kullanılması için teşvik mekanizmaları oluşturulması.
- Uluslararası İşbirliği: Türk devletleri ve akademik kurumlar arasında dil ve kültür politikaları konusunda sürekli diyalog ve işbirliği platformlarının güçlendirilmesi.
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Alpaslan Ceylan, üniversitelerinin Türk dünyası arasında bir köprü görevi gördüğünü belirterek, küresel tehditlere karşı Türk dillerinin güçlendirilmesi için teknolojiye uyum sağlamanın önemine dikkat çekti. TDPA Genel Sekreteri Prof. Dr. Yaşar Aydemir ise, 300 milyondan fazla Türk dili konuşan nüfusun, geniş bir coğrafyada yayılış gösterdiğini vurgulayarak, bu potansiyelin ortak çalışmalarla bilim, sanat ve edebiyat dili olma hedefine ulaşması gerektiğini ifade etti.
Sonuç olarak, 3. Uluslararası Bilgi Şöleni, Türk dillerinin küresel çağda karşılaştığı meydan okumalara karşı ortak bir akıl ve işbirliğiyle mücadele etme gerekliliğini net bir şekilde ortaya koydu. Bilgi ve kültür üretiminde Türk dillerinin aktif rol alması, gelecekteki varlıklarının teminatı olarak değerlendirildi.
